چارلز ادوارد ييت ( مترجم : قدرت الله روشنى و مهرداد رهبرى )
49
خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى )
سياح روسى كه شاهزاده گاليتزين « 1 » نام داشت به مشهد رسيد و خانوادهء ولاسوف به افتخار وى ضيافتى در كنسولگرى روسيه برپا نمود كه ما همگى در آن شركت جستيم . گاليتزين از سيبرى گذشته بود و مسيرى را كه طى كرده بود بر روى نقشه به من نشان داد . در طول مرز روسيه و چين از تمسك « 2 » به راه افتاده و به طرف پايين بعد از عبور از سرزمين قزاقها به سمرقند و بخارا رفته و از آنجا به مرو و بالا مرغاب رسيده بود . او قصد داشت كه سال آينده مدتى را در كانادا بگذراند . هدف وى از اين كار بررسى اوضاع و شرايط آن ناحيه و مقايسهء آن با سيبرى روسيه بود . سروان لوماكين « 3 » نيز همراه با شاهزاده گاليترين بود او پريستف و يا فرمانده ژاندارمرى سرخس بود و از تامپسون دعوت كرد تا مدتى را در سرخس بگذراند . تامپسون نيز دعوت وى را اجابت نمود و سه روزى را كه در آن ناحيه بود مورد محبت و مهماننوازى بيش از حدى قرار گرفت در هفدهم نوامبر 1893 م . زمينلرزهء شديدى مشهد را تكان داد . در اثر اين زلزله شهر قوچان در 92 ميلى مشهد نابود گرديد . مشغول صرف شام بودم ، يك دفعه ساختمان كه كلا محكم بوده و ديوارهايش بيش از يك متر ضخامت داشت به شدت تكان خورد و ناگهان متوجه شدم كه در ايوان هستم . زلزله شديد و زمان آن نيز نسبتا قابل توجه بود . بعد از تمام شدن آن فرياد الله اكبر از تمام گوشه و كنار شهر بلند شد . تا آنزمان نديده بودم كه انسانى اينقدر بلند خدا را صدا كند و از او كمك بخواهد . مدت كوتاهى بعد ، سرگرد ميسى « 4 » از هنگ نوزدهم سوارهنظام بنگال كه در ايران سياحت مىكرد به مشهد وارد شد . علاقمند بود كه بتواند از مسير ماوراء خزر حركت كند و اين شانس را داشته باشد كه قبل از رسيدن به هندوستان مناطقى از روسيه را نيز ببيند . مقامات روسى اين اجازه را به وى ندادند و زمانى كه من مىخواستم به سيستان بروم او نيز همراه من آمد و از طريق راه كويته به سوى هندوستان حركت كرد . نميدانم چرا مقامات روس در آسياى مركزى با مسافرت اتباع دولت بريتانيا به آن كشور مخالفت مىورزند . آنها ادعا مىكنند كه انگليسىها اجازه نمىدهند تا افسران روسى از هندوستان بازديد نمايند . من براى آنها توضيح دادم كه اين اشتباهى بيش نيست . افسران روسى هر
--> ( 1 ) - Galitzin ( 2 ) - Tomsk ( 3 ) - Captain Lomakin ( 4 ) - Major Massy